Discover PlayDecide. Download games, prepare, play. GET STARTED

Grensoverschrijdende gezondheidszorg

Choose your language

PlayDecide games may be available in multiple languages

Play the game

Download, prepare, discuss & collect results.

SIGN INRegister

Patiënten die op zoek naar een behandeling zijn, willen vooral zo snel, efficiënt en veilig mogelijk worden behandeld. Veel Europese burgers moeten daarom voor behandeling naar een andere lidstaat, omdat de gezondheidszorg daar beter georganiseerd is, omdat ze in een grensregio wonen waar de dichtstbijzijnde voorziening zich in een ander land bevindt of zelfs omdat de behandeling die ze nodig hebben wegens gebrek aan expertise (een veel voorkomend gegeven voor patiënten met zeldzame ziekten) of ethische redenen niet in hun eigen land wordt aangeboden.

Author / translator

Patiënten die op zoek naar een behandeling zijn, willen vooral zo snel, efficiënt en veilig mogelijk worden behandeld. Veel Europese burgers moeten daarom voor behandeling naar een andere lidstaat, omdat de gezondheidszorg daar beter georganiseerd is, omdat ze in een grensregio wonen waar de dichtstbijzijnde voorziening zich in een ander land bevindt of zelfs omdat de behandeling die ze nodig hebben wegens gebrek aan expertise (een veel voorkomend gegeven voor patiënten met zeldzame ziekten) of ethische redenen niet in hun eigen land wordt aangeboden. De mobiliteit van patiënten levert een aantal vraagstukken op, zoals...

- Wie moet de kosten voor grensoverschrijdende gezondheidszorg dragen en wanneer?
- Hoe kunnen patiënten geïnformeerd worden over waar de beste behandeling beschikbaar is?
- Moeten ze toestemming van hun eigen gezondheidszorgsysteem krijgen, voordat ze in het buitenland een behandeling krijgen?
- Wat gebeurt er wanneer patiënten een orgaantransplantatie nodig hebben? Wie krijgt prioriteit op de wachtlijsten?
- Hoe worden de reiskosten van de patiënt en de familie, de nabehandeling en medicijnen geregeld?

De Europese Commissie heeft recent een richtlijn voor grensoverschrijdende gezondheidszorg voorgesteld, waarin een aantal van deze onderwerpen worden toegelicht. De richtlijn behandelt de noodzaak om grensoverschrijdende gezondheidszorg te ondersteunen, vooral voor zeldzame ziekten en behandelingen waarvoor dit de enige mogelijkheid is. Gezondheidszorg op afstand moet worden uitgebreid via expertisenetwerken en op elkaar ingestelde e-Gezondheidstools. Het is moeilijk om één wet te maken die geldt voor alle patiënten, in alle medische situaties en in alle lidstaten. De vraag blijft: hoe kan Europa ervoor zorgen dat alle burgers een gelijkwaardige toegang en dezelfde kwaliteit van behandeling krijgen?

Created 22 January 2010
Last edited 28 June 2018
Topics Ethics, Health, Politics
Original English

Policy positions

Policy position 1

Grensoverschrijdende gezondheidszorg voor alle patiënten zonder dat er toestemming nodig is. De staat vergoedt de kosten van de behandeling en de reiskosten van patiënten en hun begeleiding vooraf. Er is geen investering in eGezondheid nodig.

Policy position 2

Grensoverschrijdende gezondheidszorg voor alle patiënten, maar er is toestemming van de staat nodig. De staat vergoedt de kosten van de behandeling en de reiskosten voor de patiënt. Er is geen investering in eGezondheid nodig.

Policy position 3

Grensoverschrijdende gezondheidszorg is alleen mogelijk, als de behandeling niet beschikbaar is in het land waar de patiënt woont. Alleen de directe behandelingskosten worden vergoed. Er is geen voorafgaande toestemming nodig. De staat investeert in initiatieven voor eGezondheid.

Policy position 4

Grensoverschrijdende gezondheidszorg wordt tot het minimum beperkt. De staat moet toestemming geven voor speciale gevallen en vergoedt alleen de directe behandelingskosten, na de behandeling. Als de behandeling (wegens ethische redenen) niet wordt goedgekeurd in het land waar de patiënt woont, wordt deze behandeling in het buitenland niet vergoed. De staat maakt van eGezondheid een prioriteit om zo grensoverschrijdende gezondheidszorg tot een minimum te beperken.

Story cards

Thumbnail

Ik heet Joao en ik ben Portugees. Een paar jaar geleden ging ik naar de dokter voor een controle. Hij vertelde me, dat ik dringend een gespecialiseerd onderzoek nodig had, dat alleen in Zweden kon worden uitgevoerd. Ik moest zo snel mogelijk vertrekken en kon niet wachten op goedkeuring van de staat. Bij mijn resultaten zat ook de rekening van het gezondheidscentrum. Ik heb bij mijn gezondheidssysteem een vergoeding aangevraagd, maar die werd geweigerd, omdat mijn onderzoek niet geclassificeerd is en er geen beslissing tot terugbetaling was verstrekt. Ik moest niet alleen de reiskosten voor de behandeling van mijn ziekte betalen, maar ik moest ook zelf het onderzoek betalen.

Joao Gomes
Thumbnail

Ik heet Maria, ik woon in Griekenland en ik ben 78. Ik ben verlamd als gevolg van een hartaanval in 2004. Twee jaar lang moest ik voor doktersafspraken naar ziekenhuizen; erg lastig voor mij en m'n kinderen, vooral omdat ik een klein dorp woon. In 2006 werd mij de mogelijkheid aangeboden tot virtuele doktersbezoeken thuis, die door een team experts worden georganiseerd. Hierdoor is mijn levenskwaliteit merkbaar verbeterd en moet ik nog maar half zo vaak naar het ziekenhuis. Dit is ook een grote financiële hulp voor mij. Dit systeem is echter alleen beschikbaar in mijn regio en bevindt zich in een experimentele fase. Hoelang moeten andere mensen zoals ik op deze behandelingen wachten?

Maria Papanikolaou
Thumbnail

Ik ben Ovidio, ik ben Roemeen en ik ben 20 jaar oud. Kort geleden werd er bij mij kanker vastgesteld en de dokter zei dat ik een beenmergtransplantatie nodig had. Het is erg moeilijk om hier een geschikte donor te vinden, maar mijn dokter vond een transplantie in Frankrijk voor €5000. Het gezondheidssysteem hier keurde het goed dat ik ernaartoe zou gaan, maar volgens de wet moet ik het zelf vooraf betalen. Zelfs als ik het geld kan verzamelen, zal de vergoeding van de staat gelijk zijn aan het bedrag dat ik had moeten betalen als ik dezelfde behandeling hier zou hebben gekregen. Dat is geen goede vergoeding, want in Roemenië is deze behandeling veel goedkoper dan in Frankrijk.

Ovidio
Thumbnail

I heet Elain, ik ben Brit en ik ben 46 jaar oud. Ik heb meerdere mislukte IVF-behandelingen gehad en al er al meer dan £30.000 aan uitgegeven. Ik ben nu bezig met het aanvragen van een behandeling in klinieken in Bulgarije, Roemenië en Spanje, omdat er daar geen wettelijke leeftijdsgrens voor IVF-behandeling is. In Engeland is het voor mij niet mogelijk om zwanger te worden, omdat een vrouw vanaf 40 jaar hier geen IVF-behandeling meer mag krijgen. Veel van mijn familieleden zijn geschokt dat ik nog steeds een baby wil. Maar de meesten van hen hebben al kinderen en begrijpen niet hoe ik me voel. Ik ben gezond, net als mijn man, we hebben het recht om een kind te krijgen en we zullen het binnenkort weer proberen.

Elain McGlade
Thumbnail

Bij onze zoon, Ulrich, werd NBIA vastgesteld; een erg zeldzame, overdraagbare, neurologische bewegingsstoornis. In Duitsland bestaat er een netwerk voor patiënten met NBIA, maar er is geen Europees NBIA-patiëntennetwerk. Soms nemen er van buiten Duitsland patiënten contact met ons op, die wanhopig op zoek zijn naar informatie over de ziekte, behandeling of artsen, maar we kunnen niet veel voor ze doen. Ik wou dat er een meer gestructureerde manier was om met mensen in andere landen te communcieren, zodat we samen kunnen werken en elkaar kunnen helpen door nuttige contactgegevens en medische informatie uit te wisselen...

Achim Heckl
Thumbnail

Mijn naam is Sheena en ik ben Deense. Ik heb sinds een jaar een levertransplantatie nodig. Ik heb al geprobeerd om een afspraak voor een operatie te maken, maar ik moet nog een aantal maanden wachten, voordat de operatie door kan gaan. Het ziekenhuis dichtbij mijn huis accepteert veel patiënten uit een naburige stad over de grens. Die mensen staan op dezelfde wachtlijst als ik, waardoor ik nog langer moet wachten. Ik vind dat niet eerlijk; ik betaal belastingen in dit land en ik verwacht dan ook dat ik voor buitenlandse patiënten word behandeld. Hoelang moet ik nog wachten op mijn behandeling?

Sheena Laursen
Thumbnail

Ik heet Sara, ik woon in Italië en ik heb een vier jaar oude dochter die lijdt aan een zeldzaam immuundeficiëntiesyndroom. De dokter heeft ons onlangs verteld, dat er in Duitsland een nieuwe behandeling bestaat. Het gezondheidszorgsysteem vergoedt de behandeling, maar ik zou daarvoor een aantal maanden met haar naar het buitenland moeten reizen en daar ergens moeten verblijven. We zullen ook moeten betalen voor de vertaling van documenten, tolken, enz. Ze heeft meerdere operaties en medicijnen nodig. We kunnen voor die uitgaven geen terugbetaling aanvragen. Hierdoor bevinden we ons in een erg moeilijke financiële situatie, maar hoe kan iemand het leven van zijn kind niet voor laten gaan?

Sara Antonioni
Thumbnail

Ik heet Carlos en ik werk voor de overheid in Valencia. We beseffen de grote gevolgen die grensoverschrijdende gezondheidszorg heeft voor onze regio. Er wonen op dit moment meer dan 500.000 Britten, waarvan de meesten ouder dan 50, en andere Europese burgers in de regio Valencia en zij zorgen voor een onmogelijke druk op de gezondheidszorg van ons land. Het kost ons jaarlijks een extra €1 biljoen om voor één miljoen nieuwe inwoners te zorgen. Dit is een zware last en we kunnen dan ook niet op deze manier doorgaan. Ik weet dat deze mensen ook goed voor onze gemeenschap zijn, maar de druk op het gezondheidssysteem is erg moeilijk voor ons.

Carlos Soares

INFO CARDSISSUE CARDS

Het belang van telegeneeskunde

Met behulp van telegeneeskunde kan iemand gebruikmaken van gezondheidsdiensten in het buitenland, zonder dat de patiënt of de arts zijn/haar land hoeft te verlaten (zo is het bijvoorbeeld mogelijk om een diagnose te stellen van fysieke afwijkingen bij de geboorte door foto's en symptomen met artsen in verschillende landen te delen).

Wie is er aansprakelijk bij fouten binnen de grensoverschrijdende gezondheidszorg?

Hoewel het de bedoeling is dat gezondheidszorg bevorderlijk is voor de patiënt, kan het gebeuren dat patiënten als gevolg van medische fouten letsel ondervinden. Wie is dan verantwoordelijk binnen de grensoverschrijdende gezondheidszorg? Wie compenseert de patiënten? Welke aansprakelijkheidsregels gelden?

Stel een vrouw kan alleen in het buitenland een vruchtbaarheidsbehandeling krijgen (wegens verschillende leeftijdsgrenzen), wie besluit er er dan of ze recht heeft op een vergoeding? Welke ethische regels gelden dan?

Ethische problemen in verschillende landen

Stel een vrouw kan alleen in het buitenland een vruchtbaarheidsbehandeling krijgen (wegens verschillende leeftijdsgrenzen), wie besluit er er dan of ze recht heeft op een vergoeding? Welke ethische regels gelden dan?

Het ontbreken van een transparante wetgeving

Patiënten ondervinden als gevolg van de verschillen in regelgevingen tussen landen problemen bij het zoeken naar gezondheidszorg in het buitenland. Een voorbeeld hiervan is de juridische status van stamceltherapieën binnen Europa.

Voorafgaande goedkeuring vereist

Voorafgaande goedkeuring voor grensoverschrijdende gezondheidszorg is vaak een complex, langdurig en willekeurig proces. Dit geldt vooral voor zeldzame ziekten die bij veel gezondheidswerkers en autoriteiten onbekend zijn en daardoor in de marge van gezondheidszorgsystemen belanden.

Financiële gevolgen van reizen

Patiënten met zeldzame ziekten zijn vaak niet in staat om zonder assistentie te reizen. Behalve de kosten van de medische verzorging, moeten ook de reiskosten voor twee personen en het inkomensverlies tijdens de reis aan de totale kosten worden toegevoegd.

Speciale regelgeving voor zeldzame ziekten

Onafhankelijk van de regelgeving voor grensoverschrijdende gezondheidszorg moeten patiënten met zeldzame ziekten een behandeling in het buitenland vergoed krijgen, zelfs als deze behandeling in hun eigen land niet zonder voorafgaande goedkeuring is voorzien.

Rol van expertisecentra

Patiënten met zeldzame ziekten belanden vaak in de marge van klassieke gezondheidszorgsystemen, die ontworpen zijn voor niet-zeldzame ziekten. De expertisecentra kunnen een rol spelen bij de herstructurering van het systeem dat voor veelvoorkomende ziekten zorg draagt.

Zeldzame ziekten en voorafgaande goedkeuring

Hoe kunnen kosten op hetzelfde niveau als dat van het thuisland van patiënten met zeldzame ziekten worden vergoed, als het systeem in het thuisland geen rekening houdt met die ziekte of behandeling?

Informatievoorziening

Wie is er verantwoordelijk voor de informatievoorziening over behandelingen aan burgers die medische zorg in een ander land overwegen? De EU? De lidstaten? De gezondheidswerkers?

Gelijkwaardigheid in diensten

Is het geen discriminatie om patiënten uit een ander EU-land niet hetzelfde te behandelen als burgers van het land waar de behandeling plaatsvindt?

Prioriteit op wachtlijsten?

Binnen het huidige systeem worden patiënten uit andere lidstaten toegevoegd aan wachtlijsten voor een behandeling op dezelfde basis. Is het eerlijk dat binnenlandse patiënten op dezelfde wachtlijst staan als buitenlandse patiënten?

Patiënten willen graag zo weinig mogelijk reizen

Patiënten vinden reizen voor een behandeling vaak onaangenaam (uit een enquête in Finland bleek dat 90% van de senioren een doorverwijzing binnen Finland zou weigeren, zelfs als dit een kortere wachttijd zou betekenen).

Verantwoordelijkheden van de lidstaten

Dienstverleners in de gezondheidszorg zijn op dit moment niet verplicht, om patiënten uit het buitenland voor een geplande behandeling te accepteren als dit hun behandelingscapaciteit of de medische competentie in hun land in gevaar kan brengen (bijvoorbeeld door gebrek aan medicijnen enz.).

Voorafgaande betaling door de patiënt vereist

De structuur binnen de huidige Europese richtlijn is gerucht op rijkere en goed geïnformeerde Europese burgers; alles is gebaseerd op een voorafgaande betaling met terugbetaling achteraf.

Mobiliteit van patiënten = mobiliteit van patiëntenrecords

Mobiliteit van patiënten binnen Europa betekent ook het verplaatsen van hun patiëntenrecords en een systeem waarmee hun behandeling en nabehandeling kan worden gevolgd...

Open marktsysteem voor gezondheidszorg - bezwaren

Een aantal lidstaten met een hoogstaand en duur gezondheidszorgsysteem verzetten zich tegen een volledig open marktsysteem binnen de gezondheidszorg, omdat ze vrezen dat dit tot een verlaging van hun maatstaven kan leiden.

Het recht op kwaliteitsvolle zorg

Dit betekent niet het alleen recht op zorg, maar het recht op kwaliteitsvolle zorg. Hoe kunnen er zorgnormen worden opgesteld en regelmatig worden gecontroleerd en beoordeeld? Door wie?

Grensoverschrijdende gezondheidszorg is een noodzaak voor zeldzame ziekten

Met meer dan 6.000 zeldzame ziekten is het niet mogelijk dat elk EU-land voor elke aandoening zorg voorziet. Patiënten met zeldzame ziekten hebben waarschijnlijk meer dan andere EU-burgers toegang tot gratis en vergoede medische expertise nodig.

Medicijnen voor zeldzame ziekten uit het buitenland

Hoewel medicijnen voor zeldzame ziekten centraal worden goedgekeurd, bestaan er binnen de EU verschillen in de vergoeding en beschikbaarheid. Hoe kunnen patiënten een vergoeding krijgen, als ze in het buitenland een behandeling krijgen die in hun eigen land niet beschikbaar is?

Argument voor voorafgaande goedkeuring

Voorafgaande goedkeuring voor behandeling enwachtlijsten kunnen dienen als planningsmiddelen voor het gezondheidszorgbudget. Patiëntenstromen worden zo gestroomlijnd en efficiënt beheerd.

Verschillen tussen gezondheidszorgsystemen in Europa

Er kan op uitgaven aan grensoverschrijdende gezondheidszorg worden bespaard, door de vergoedingen te beperken tot zorgverlening buiten een ziekenhuis. Verschillende gezondheidszorgsystemen in de EU hebben andere definities voor zorgverlening in en buiten een ziekenhuis, wat het opstellen van standaard vergoedingsprocedures bemoeilijkt.

Wachten op goedkeuring

De goedkeuringsprocessen binnen het gezondheidszorgsysteem voor grensoverschrijdende gezondheidszorg duren vaak lang. Als gevolg hiervan kunnen patiënten een verhoogde psychologische druk ervaren, kunnen er negatieve medische gevolgen optreden en kan er zelfs een kans op overlijden ontstaan.

Recht op behandeling in het buitenland - ethische vragen

Moet een behandeling die in het thuisland om ethische redenen verboden is (zoals genetische testen), voor dezelfde patiënt ook in andere lidstaten verboden zijn?

Hebben we een richtlijn voor grensoverschrijdende gezondheidszorg richtlijn?

Er bestaat al veel bilaterale samenwerking binnen de grensoverschrijdende gezondheidszorg. Het opleggen van een eenheidsstructuur voor grensoverschrijdende gezondheidszorg met behulp van een richtlijn, kan huidige internationale activiteiten die erg gunstig zijn voor patiënten beperken...

Recht op gezondheidszorg

Het recht op gezondheidszorg wordt erkend in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Volgens het Europese Hof van Justitie is vrij verkeer ook van toepassing op gezondheidsdiensten, ongeacht de organisatie en financiering ervan op nationaal niveau.

De Europese ziekteverzekeringskaart

Met deze kaart is iemand die behandeling nodig heeft tijdens een verblijf in een andere lidstaat hetzelfde verzekerd als in zijn eigen land. Behandelingskosten voor een ziekte of verwonding die iemand voor de reis al had of particuliere gezondheidszorg zijn niet gedekt.

Wat is een internationale voorziening van gezondheidsdiensten?

Dit is de levering van gezondheidsdiensten van de ene lidstaat aan de andere. Zulke diensten kunnen directe diensten, zoals rechtstreekse consultaties, of diensten op afstand, zoals telegeneeskunde zijn.

Wat is patiëntenmobiliteit?

Wanneer een patiënt zich voor medische zorg (diagnose, behandeling, enz.) verplaatst naar een dienstverlener in de gezondheidszorg in een andere lidstaat dan waar de patiënt woont.

Wat is de Europese ombudsman?

Hij/zijontvangt klachtenvan iedere EU-burger of rechtspersoonin verband met oneigenlijke administratie binnen de activiteiten van de EG-instellingen of -organen. Als burgers klachten hebben in verband met gezondheidszorg (bijv. toegang to internaionale zorg) kunnen ze met hem/haar contact opnemen.

Het aspect van de interne markt

Hoewel lidstaten de primaire verantwoordelijkheid voor de gezondheidsdiensten hebben, moeten ze het Gemeenschapsrecht naleven, in het bijzonder de regels voor de interne markt met betrekking tot het mogelijk maken van vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal binnen de EU.

Naar het buitenland voor behandeling

In mei 2007 bleek uit de Eurobarometer dat 54% van de Europese burgers bereid is om voor een medische behandeling naar een andere EU-lidstaat te reizen.

Grensregio's

Voor burgers in grensregio's bevindt zich het dichtstbijzijnde ziekenhuis meestal in een aangrenzende lidstaat. Een derde van de EU-bevolking woont in een grensregio.

Wat wordt vergoed bij grensoverschrijdende gezondheidszorg?

De vergoeding in het thuisland van een patiënt is vaak lager dan de kosten voor een behandeling in het buitenland. Het verschil wordt door de patiënt betaald.

Gebrek aan informatie

Uit een Eurobarometer-enquête bleek dat 30% van de EU-burgers zelfs niet weet, dat ze ook buiten hun land van aansluiting gezondheidszorg kunnen krijgen.

Waarom gaan Europeanen voor behandeling naar het buitenland? (Eurobarometer)

91% van de ondervraagden gaf als reden het ontbreken van behandeling in het thuisland op, 78% gaat naar het buitenland voor een betere behandelingskwaliteit. 69% zou naar het buitenland gaan voor behandeling door een gerenommeerde specialist, 64% voor een kortere wachttijd en 48% voor een goedkopere behandeling.

Erkenning van behandeling

Volgens de huidige EU-wetgeving moet een lidstaat een behandeling als een recht van hun burgers erkennen, anders ontvangen patiënten voor die behandeling geen vergoeding in het buitenland.

Patiënten met zeldzame ziekten en grensoverschrijdende gezondheidszorg

Volgens een onderzoek van de Europese Organisatie voor Zeldzame Ziekten onder 6.000 patiënten, maakten 1,8% van hen gebruik van zorg over de grens. Als dit als representatief is voor de geschatte 30 miljoen patiënten met zeldzame ziekten in Europa, is er duidelijk een aanzienlijke behoefte aan internationale zorg.

Grensoverschrijdende gezondheidszorg: EU -ontwerp-richtlijn

- Patiënten moeten een vergoeding krijgen voor zorg waarop ze in hun land recht hebben.
- Voorafgaande betaling
- Terugbetaling van het bedrag dat ze vergoed zouden krijgen bij behandeling in het land van aansluiting.
- Ze betalen voor extra kosten
- Geen financieel voordeel

Wat doen expertisecentra voor zeldzame ziekten?

Ze verbeteren de toegang tot kwaliteitsvolle zorg, doordat ze experts in het management van en de zorg voor een of meer zeldzame ziekten samenbrengen. Omdat het niet mogelijk is om in elk land voor elke zeldzame ziekte een expertisecentrum te voorzien, moeten patiënten naar buitenlandse centra reizen.

Beschikbaarheid van orgaantransplantaties in Europa

In de EU wachten op dit moment 56.000 patiënten op een orgaandonor. Elke dag sterven er 12 mensen die op een transplantatie wachten. Het percentage orgaandonors varieert van 34,6 donors per miljoen inwoners in Spanje tot 6 in Griekenland en 0,5 in Roemenië.

Kosten van grensoverschrijdende gezondheidszorg in de EU

Internationale mobiliteit bedraagt 1% (€10 biljoen) van de gezondheidszorguitgaven van de EU-27 (€1000 biljoen).

Medicijnen in Europa

Er bestaat in Europa geen gemeenschappelijk systeem voor de voorziening en vergoeding van medicijnen. Binnen Europa zijn er grote verschillen in beschikbaarheid en in sommige landen bestaan er soms tekorten. Dit is vooral het geval bij weesgeneesmiddelen voor zeldzame ziekten.

Geen Europese kwaliteitsnormen

Er is geen Europese minimumnorm voor veel aspecten van de gezondheidszorg en er zijn grote verschillen in de manier waarop nationale gezondheidszorgsystemen de kwaliteit waarborgen. De voorziening van gezondheidszorg is een nationale bevoegdheid.

Taalbarrières

De kosten voor de benodigde vertalingen bij een behandeling in het buitenland en de erkenning van medische recepten zijn niet goed beschreven in de huidige EU-wetgeving.

Verschillen in de prijzen van gezondheidszorgsystemen

Behalve in kwaliteit, bestaan er ook grote verschillen tussen de prijzen van de gezondheidszorgsystemen in de verschillende lidstaten.

Verschillen in de definitie van medische en sociale zorg

Lidstaten hanteren verschillende definities voor medische zorg, psychologische zorg, verplegende zorg en zelfs voor ' noodzakelijke behandeling'.

Wat is eGezondheid?

Elke voorziening van de gezondheidszorg die wordt ondersteund door elektronische processen en communicatie, zoals informatienetwerken, elektronische patiëntenrecords, telegeneeskunde-diensten, portalen en andere ICT-middelen die worden gebruikt bij ziektepreventie, diagnose, behandeling en monitoring.

Vruchtbaarheidsbehandeling in het buitenland

Elk jaar worden er 20.000 tot 25.000 internationale vruchtbaarheidsbehandelingen uitgevoerd. Op dit moment zoeken duizenden vrouwen in het buitenland hulp om zwanger te worden.

Europese netwerken van expertisecentra (ERN)

Dit is het fysieke of virtuele netwerk van kennis en expertise van nationale expertisecentra in Europa. Hun doel is de verbetering van de kwaliteit en het management van de zorg voor een of meer zeldzame ziekten.

Register to download vote results of this PlayDecide game.Register